De Aymara, een van de inheemse culturen van Bolivia

Van heel Latijns Amerika is Bolivia het land met het grootse aantal mensen dat zich nog verbonden voelt met een inheemse cultuur. De grootste zijn de Guarani, de Quechua en de Aymara. Alle groepen laten zich niet insluiten door landsgrenzen, dus de Quechua leven, behalve in Bolivia, ook in Peru en Ecuador en de Guarani ook in Paraguay en Brazilië. Hoewel er ook Aymara voorkomen in Peru, woont veruit het grootste deel van de Aymara in Bolivia. Veelal rond het Titicaca meer.

Toen ik voor Mensen met een Missie naar Agua Blanca ging, een klein dorpje hoog in het Andes gebergte van Bolivia, reden wij dan ook Aymara grondgebied in. Vlak langs het Titicaca meer zagen we al vrouwen lopen met de kenmerkende gekleurde, geweven doeken om hun schouders en de enkellange rokken. Eenmaal aangekomen in het dorpje interviewde ik Herman en Adela die vertelden zich als jonge Aymara te willen inzetten voor het behoud van hun cultuur.

Kinderen zijn nog puur

Voor mij was al snel duidelijk dat de Aymara de belangrijkste cultuur zouden moeten zijn in mijn kinderboek over Bolivia. Maar wat ik niet wist is dat bij de Aymara juist ook kinderen een centrale rol spelen. Daar kwam ik pas achter toen ik een paar weken geleden sprak met Tom Zwollo. Een antropoloog die ruim 3,5 jaar tussen de Aymara op Isla del Sol in het Titicacameer had gewoond en daar ook zijn vrouw had ontmoet. In Nederland deelt hij zijn kennis en expertise over de Aymara via de Stichting Samenwerkingsverband Hooglandindianen. Een betere bron van informatie kon ik mij niet wensen.

En dus vertelde Tom mij, tijdens een donkere herfstavond in Amsterdam, dat de Aymara kinderen zien als puur, met altijd een pure (oprechte) intentie en ze staan nauw in contact met de kosmos. Juist om die reden spelen kinderen vaak een belangrijke rol in rituelen.

Kinderen Agua Blanca Bolivia

Vliegeren met je voorouder

Een paar dagen voor Todos Santos (Allerheiligen, 1 november) worden de kinderen door hun ouders naar buiten gestuurd om te gaan vliegeren. De Aymara geloven dat hun voorouders in de hemel verblijven. Maar hun geesten kunnen naar de aarde komen via een vlieger en omdat kinderen zo puur zijn, kunnen alleen zij de geesten op die manier als het ware roepen en ophalen.

Op de dag van Todos Santos zelf gaat de gehele gemeenschap naar de begraafplaats en brengt dan brood en fruit mee. Ook worden er poppen gemaakt van brood. Dat alles wordt als het ware ‘samen met de doden’ gegeten. Tijdens deze ‘picknick’ kun je eten uitdelen aan de leden van de gemeenschap die dan voor jou iets kunnen vragen aan jouw voorouder. Maar zonder kinderen, zijn die voorouders er dus niet.

 

Ga niet naar buiten ’s nachts!

Juist omdat kinderen zo puur en dus vatbaar zijn voor geesten, worden zij ook gewaarschuwd voor de gevaren. Zo vertelt men de kinderen dat als je ’s nachts het geluid ‘kat-kat-kat’ hoort, dan moet je niet gaan kijken. Want voor je het weet wordt je ziel weggenomen. Het verhaal is namelijk dat ’s nachts een hoofd rondvliegt dat zielen zoekt.

De moraal is natuurlijk dat je ’s nachts binnen moet blijven en niet naar buiten moet gaan. Doe je dat toch en hoor je het geluid, dan wordt je ziel gestolen. De enige manier om erachter te komen wie er achter deze aanval zit is als die persoon de volgende dag bij je voor de deur staat met een kruis van as op zijn voorhoofd en vraagt om peper en knoflook. Dan weet je dat hij de dader is.

Lama herder Bolivia

Leven met de natuur

Maar het allerbelangrijkste van de Aymara cultuur is wel dat alles wat er gebeurt, alleen gebeurt in harmonie met de natuur. Bij alles wat men doet houdt men rekening met de natuur, vraagt de natuur om toestemming, offert aan de natuur en behandelt men de natuur met respect. Om aan te geven hoe dichtbij de natuur bij hen staat hebben alle elementen ook familiaire namen, bijvoorbeeld Moeder Aarde (Pachamama) en de opa’s, de bergen (Achachila).

De shamaan van de gemeenschap speelt hierin een belangrijke rol. Hij is immers de brug tussen het leven op aarde en het hemelse. Hij is dan ook vaak degene die offers uitvoert voor een gezin of gemeenschap om de (natuur)goden gunstig te stemmen. Dat doen de mensen ook wel zelf, maar de echt belangrijke zaken, zoals het vragen om regen (als de droogtetijd te lang duurt) en het vragen om een goede oogst zijn toch zaken waarvoor de shamaan wordt ingeroepen.  

Het dagelijks leven van de gewone Aymara draait volledig om de landbouwkalender. Alle activiteiten op een dag hangen af van in welke periode van de landbouwkalender men zich bevindt. Is het oogsttijd, zaaitijd, regentijd etc.? En bij alles wat men doet geldt: als jij goed voor Pachamama, dan zorgt zij goed voor jou.

Bovenste foto: Ilsoo van Dijk

 

 

Volg en like Antropomo
Email
Facebook
Facebook
Pinterest
Pinterest
Instagram